Umowy

Umowa jest porozumieniem, w którym co najmniej dwie strony określają wzajemne prawa i obowiązki. Na rynku funkcjonuje wiele rodzajów umów, wśród których tymi najbardziej popularnymi są: umowa o pracę oraz umowa kupna-sprzedaży. Czym w polskim ustawodawstwie są umowy oraz jakie są ich rodzaje? Podpowiadamy!

Mianem umów określa się czynności prawne, w których strony zgodnie określają zestaw wzajemnych praw i obowiązków. Ustawodawca dopuszcza różne formy oświadczeń woli. Istnieją rodzaje umów, które można zawrzeć słownie, SMS-em lub e-mailem. Są również umowy, które muszą zostać zawarte na piśmie. Jakie są rodzaje umów oraz jakie cechy charakteryzują każdą z nich? Postanowiliśmy to sprawdzić!

Umowy w polskim prawie

Zgodnie z postanowieniami prawa cywilnego, a konkretnie trzeciej księgi kodeksu cywilnego przez umowę należy rozumieć zgodne porozumienie dwóch lub więcej stron, które postanowiły określić wzajemne prawa i obowiązki.

Kwestiami związanymi z zawieraniem, ważnością, wykonywaniem oraz rodzajami większości umów zajmuje się prawo zobowiązań, stanowiące podgałąź prawa cywilnego. Niektóre rodzaje umów zostały jednak uregulowane przez prawo rzeczowe oraz prawo spadkowe.

Większość umów nie musi zostać zawarta w konkretnej formie, a więc jej strony mają pełną dowolność w tej kwestii i mogą wybrać spośród:

• formy pisemnej;
• formy dokumentowej;
• formy elektronicznej;
• formy pisemnej z notarialnym lub urzędowym potwierdzeniem podpisu;
• formy pisemnej z urzędowym potwierdzeniem daty;
• formy przewidzianej ustawą szczególną;
• formy czynności konkludentnej;
• innej formy, która nie występuje w polskim ustawodawstwie.

Rodzaje umów

W polskim prawodawstwie obowiązuje zasada swobody umów, mówiąca o tym, że strony mogą kształtować wzajemne stosunki prawne według swojego uznania. Ważne jednak, aby robiły to zgodnie z prawem i obowiązującymi zasadami współżycia społecznego.

Umowy można podzielić na zobowiązujące jednostronnie lub dwustronnie. W pierwszym rodzaju jedna ze stron jest wierzycielem, a druga dłużnikiem. Taka sytuacja ma miejsce przykładowo w umowie darowizny. W drugim rodzaju obydwie strony pełnią jednocześnie funkcję dłużnika oraz wierzyciela. Tak jest na przykład w umowie pożyczki.

Umowy można podzielić również na umowy nazwane oraz nienazwane. Umowy nazwane zostały uregulowane przez Kodeks cywilny lub inne ustawy. Umowy nienazwane powstają na zasadzie swobody umów (na przykład: franczyza, factoring, sponsoring).

Umowa darowizny

Umowa darowizny została uregulowana w artykułach 888-902 Kodeksu cywilnego. Zgodnie z ich zapisami w umowie darowizny darczyńca zobowiązuje się do dokonania bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku.

Przedmiotem umowy darowizny są najczęściej pieniądze, nieruchomości lub rzeczy ruchome, na przykład: maszyny czy samochody. Umowa ta może również dotyczyć: zwolnienia obdarowanego z długu, zniesienia prawa obciążającego majątek obdarowanego, na przykład hipoteki lub ustanowienia praw majątkowych, na przykład osobistej służebności.

Stronami w umowie darowizny są darczyńca oraz obdarowany. Darczyńca to osoba, która zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia, a obdarowany to osoba, która świadczenie to przyjmuje.

Cechą wyróżniającą umowę darowizny jest jej nieodpłatny charakter. Mowa tutaj nie tylko o braku zapłaty za świadczenie w postaci środków pieniężnych, ale również każdego innego rodzaju świadczenia wzajemnego, na przykład pracy.

Co do zasady oświadczenie darczyńcy składane jest w formie aktu notarialnego.

Umowa użyczenia

Umowa użyczenia została uregulowana w artykułach 710-719 Kodeksu cywilnego. Przedmiotem tej umowy jest bezpłatne używanie konkretnej rzeczy przez określony okres. Biorący w używanie nie musi wypłacać wynagrodzenia użyczającemu, ale zobowiązany jest do ponoszenia zwykłych kosztów utrzymania użyczonej rzeczy, chyba  że strony umowy postanowiły inaczej.

Stronami w umowie użyczenia są: użyczający (komodant) oraz biorący (komodatariusz). Użyczający oddaje własną rzecz do korzystania, a biorący z niej korzysta.

Umowa użyczenia może zostać zawarta w każdej formie i na czas określony lub nieokreślony.

Umowa kupna i sprzedaży

Umowa kupna-sprzedaży została uregulowana w artykułach 535-555 Kodeksu cywilnego. Przedmiotem tej umowy jest przeniesienie prawa własności rzeczy oraz wydanie tej rzeczy.

Umowa może zostać zawarta w różnych formach, ale do tych najczęściej stosowanych zalicza się: negocjacje, aukcje, przetargi lub przyjęcie oferty.

Stronami w umowie są sprzedający oraz kupujący. Sprzedający zobowiązuje się do przeniesienia własności rzeczy na kupującego oraz wydania mu tej rzeczy. Kupujący natomiast ma obowiązek odebrania rzeczy i zapłacenia za nią ustalonej wcześniej ceny.

Umowa o zachowaniu poufności

Umowę o zachowaniu poufności często określa się również mianem „NDA” (ang. „Non Disclosure Agreement”). To popularny kontrakt biznesowy, którego zadaniem jest ochrona informacji szczególnie istotnych dla jednej ze stron. Mowa tutaj przede wszystkim o danych finansowych, biznesowych, handlowych czy technologicznych.

NDA może stanowić całkowicie odrębną umowę lub część innej umowy. Można ją zawrzeć na każdym etapie współpracy. Może to być umowa jedno- lub obustronna. Za niedotrzymanie postanowień umowy stosuje się sankcje, które najczęściej przyjmują postać finansowych kar umownych.

Umowa o pracę

Umowa o pracę jest obustronnym oświadczeniem woli składanym pomiędzy pracodawcą i pracownikiem. Pracownik zobowiązuje się do wykonywania określonego rodzaju czynności na rzecz pracodawcy, pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym. Pracodawca natomiast zobowiązuje się do wypłacania pracownikowi wynagrodzenia w określonej wysokości.

Umowa o pracę została uregulowana w Kodeksie Pracy, który wyróżnia 3 podstawowe jej rodzaje:

1. umowa o pracę na okres próbny;
2. umowa o pracę na czas określony;
3. umowa o pracę na czas nieokreślony.

Umowa o pracę powinna zostać zawarta w formie pisemnej.

Umowa zlecenie

Umowa zlecenie jest umową cywilnoprawną. Została ona uregulowana w artykule 734 Kodeksu cywilnego. Nie musi ona zostać zawarta w formie pisemnej, Ustawodawca dopuszcza również formę ustną.

Umowę zawiązuje się w celu wykonywania zadań określonych w zleceniu, na warunkach i w czasie określonym w umowie. Zleceniobiorcy nie przysługują przywileje pracownicze charakterystyczne dla pracowników zatrudnionych na podstawie umowy o pracę.

Umowa o dzieło

Umowa o dzieło została uregulowana przez artykuły 627-628 Kodeksu cywilnego. To umowa cywilnoprawna, gdzie stronami są: przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania konkretnego dzieła oraz zamawiający, którego obowiązkiem jest zapłacenie za wykonane dzieło. Przedmiotem umowy jest konkretny rezultat, niepowtarzalna praca realizowana w konkretnym miejscu i w konkretny sposób.

Stronami umowy o dzieło mogą być osoby fizyczne, ale również osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. Na podstawie takich umów pracują najczęściej: dziennikarze, graficy, konferansjerzy, szkoleniowcy i artyści.

Kontrakt B2B

Kontrakty B2B (ang. business to business) zawierane są pomiędzy dwoma firmami. Są to umowy cywilnoprawne, gdzie stronami są podmioty prowadzące działalność gospodarczą. Osoby, które współpracują na podstawie umów B2B, nazywa się „samozatrudnionymi”. Są one zobowiązane do wystawiania faktur za swoją pracę.

Kontrakty B2B zostały uregulowane przez Kodeks prawy. Nie ma tu zatem mowy o przywilejach pracowniczych przysługującym osobom zatrudnionym na podstawie umów o pracę.