Kiedy można wziąć urlop od siły wyższej? Najważniejsze zmiany w kodeksie pracy

Wolne z powodu wypadku lub choroby, która przytrafiła się komuś z rodziny, można wziąć już tego samego dnia. Otrzymamy jednak niższe wynagrodzenie. Sprawdź, kto i w jakich sytuacjach może wykorzystać urlop od siły wyższej.

Co to jest urlop od siły wyższej?

Urlop od siły wyższej w pilnych sprawach rodzinnych to nowy przywilej dla pracowników, który wszedł w życie w kwietniu 2023 roku. W jakiej sytuacji pracownik ma prawo do tego wolnego?

Wolne przysługuje „z powodu działania siły wyższej w pilnych sprawach rodzinnych spowodowanych chorobą lub wypadkiem, jeżeli jest niezbędna natychmiastowa obecność pracownika” (art. 148.1 § 1 Kodeksu pracy).

Czym jest działanie siły wyższej? To może być np. wypadek, który sprawi, że pracownik musi jak najszybciej pomóc członkowi swojej rodziny. Warto pamiętać, że Prawo pracy i inne przepisy nie dają definicji siły wyższej. 

Ustawodawca odsyła do orzecznictwa. Można przyjąć, że chodzi o zdarzenie o nadzwyczajnym charakterze, któremu nie można było zapobiec. W tym przypadku jest związane z chorobą lub wypadkiem. Dotychczas w takich sytuacjach pracownik brał wolne, korzystając z tzw. urlopu na żądanie (nie musiał podawać powodu, przysługują 4 dni w roku kalendarzowym).

Przykład wykorzystania wolnego z powodu działania siły wyższej:

Pani Marzena dostała telefon ze szkoły, że jej córka zasłabła podczas wycieczki i pogotowie zabrało ją do szpitala. Kobieta może złożyć wniosek o zwolnienie z tytułu działania siły wyższej i pojechać do córki.

Podczas tego zwolnienia, pracownik ma prawo do wynagrodzenia w wysokości 50 proc. wynagrodzenia.

Pracodawca ma obowiązek udzielić zwolnienia z pracy na wniosek pracownika. Wniosek musi być zgłoszony najpóźniej w dniu korzystania z tego zwolnienia.

Zwolnienie z powodu siły wyższej przysługuje: 

  • pracownikom zatrudnionym na podstawie Kodeksu pracy, 
  • policjantom, 
  • żołnierzom zawodowym, 
  • strażakom,
  • funkcjonariuszom Straży Granicznej, Służby Więziennej i Krajowej Administracji Skarbowej.

Zwolnienia z powodu działania siły wyższej nie mogą wziąć osoby zatrudnione na umowach cywilnoprawnych (umowa zlecenie, umowa o dzieło, kontrakt). 

Od kiedy obowiązuje urlop od siły wyższej?

Urlop od siły wyższej obowiązuje w polskim prawie od 26 kwietnia 2023 roku. Ustawodawca wprowadził go, realizując dyrektywę UE 2019/1158 w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym (tzw. dyrektywa work-life balance).

Ile urlopu od siły wyższej przysługuje?

Na mocy nowych przepisów, pracownik ma prawo wziąć 2 dni lub 16 godzin wolnego w roku kalendarzowym z powodu działania siły wyższej.

Warto pamiętać, że wymiar etatu nie ogranicza prawa do wzięcia urlopu od działania siły wyższej. Może skorzystać z niego osoba zatrudniona np. na ½ etatu.

Zwolnienie udzielane w wymiarze godzinowym, dla pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy tego pracownika. Niepełną godzinę zwolnienia od pracy zaokrągla się w górę do pełnej godziny.

Pracownik sam decyduje czy chce wziąć np. kilka godzin wolnego, cały dzień lub wykorzystać cały, dwudniowy urlop od siły wyższej na raz. Informuje o tym w pierwszym wniosku o zwolnienie z powodu siły wyższej, który złoży pracodawcy.

Zmiany w urlopach w nowym kodeksie pracy

Wolne z powodu działania siły wyższej jest jednym z elementów największej od lat nowelizacji Prawa pracy. Jakie są inne nowości dotyczące urlopów? To m.in. wprowadzenie urlopu opiekuńczego, również związanego z dyrektywą work-life balance.

Pracownik ma prawo do bezpłatnego urlopu opiekuńczego w wymiarze 5 dni kalendarzowych w roku. Ten urlop można wziąć w celu zapewnienia osobistej opieki lub wsparcia osobie będącej członkiem rodziny (dziecko, małżonek, rodzice) lub zamieszkującej w tym samym gospodarstwie domowym, która wymaga znacznej opieki lub wsparcia z poważnych względów medycznych. Pracodawca nie może odmówić przyznania urlopu opiekuńczego.

Podsumowanie

Każda osoba zatrudniona na podstawie stosunku pracy, ma prawo do urlopu od działania siły wyższej. Wolne przysługuje jej w sytuacjach nadzwyczajnych, kiedy doszło do wypadku lub choroby członka rodziny i pracownik musi zrezygnować z wykonywania obowiązków zawodowych. Nowe wolne jest uzupełnienieniem dobrze znanego tzw. urlopu na żądanie. 

Przeczytaj więcej w kategorii prawo pracy.

Czytaj również

Najchętniej czytane

Nierejestrowana działalność gospodarcza. Jak zarabiać bez rejestracji?

Firma na próbę, zarabianie bez firmy. Choć nierejestrowana działalność gospodarcza ma różne oblicza, pozostaje dobrym sposobem na przetestowanie pomysłu na biznes. Na czym dokładnie...

Jaki jest podatek od darowizny w 2024 roku? Czy zapłacisz podatek za darowiznę od rodziców?

Podatek od darowizny jest obowiązkowy, nawet gdy dotyczy on najbliższej rodziny. Z tego artykułu dowiesz się, jak go wyliczyć, jakie są wolne kwoty od...

Czynny żal do Urzędu Skarbowego – kiedy należy go złożyć? Wzór

Jak wygląda czynny żal? Wzór pozwoli szybciej go wypełnić. Zobacz, jak wygląda. Sprawdź, jakie warunki trzeba spełnić, aby można było złożyć czynny żal. Przeczytaj...
pieczęc kwalifikowana

Najnowsze

Czynny żal do Urzędu Skarbowego – kiedy należy go złożyć? Wzór

Jak wygląda czynny żal? Wzór pozwoli szybciej go wypełnić. Zobacz, jak wygląda. Sprawdź, jakie warunki trzeba spełnić, aby można było złożyć czynny żal. Przeczytaj...

Jak użyć certyfikatu kwalifikowanego? Instrukcja krok po kroku składania podpisu lub pieczęci elektronicznej w aplikacji SecureDoc

Używanie certyfikatu kwalifikowanego podpisu lub pieczęci za pierwszym razem jest dość skomplikowanym procesem. W poniższym artykule przedstawiamy szczegółową instrukcję używania certyfikatu kwalifikowanego, która znacznie...

Najniższa krajowa 2025 – ile wyniesie płaca minimalna brutto i netto w przyszłym roku?

Ile pracodawcy będą musieli zapłacić w 2025 r. osobom zatrudnionym na umowę o pracę? Czy najniższa krajowa nadal będzie podwyższana dwa razy w ciągu...

Chcesz być na bieżąco z najnowszymi wiadomościami?

Wpisz tylko swój email, a będziemy w kontakcie. To takie proste!