Jak liczyć nadgodziny? Ile są płatne? Co na temat pracy w godzinach nadliczbowych mówi Kodeks Pracy?

Nadgodziny to, inaczej mówiąc, dodatkowy czas spędzony przez pracownika w pracy. Zasady dotyczące pracy w godzinach nadliczbowych reguluje Kodeks pracy. Przeczytaj nasz artykuł i poznaj je lepiej. Zobacz, jak obliczać nadgodziny.

Czy jeśli pracodawca wydał polecenie pracy w nadgodzinach, to pracownik może mu odmówić? Sprawdzamy, jakie są zasady pracy w godzinach nadliczbowych i jakie wynagrodzenie za nie przysługuje.

Nadgodziny – czym jest praca w godzinach nadliczbowych?

Pracę w godzinach nadliczbowych stanowi praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy. Nadgodziny to także praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy (art. 151. § 1.).

Czas pracy pracownika nie powinien przekraczać 8 godzin dziennie i 40 godzin tygodniowo (w przypadku pełnego etatu) lub 12 godzin w systemie równoważnym (przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 1 miesiąca). Jeśli pracownik pracuje dłużej niż ustalony czas pracy, to jest to praca w godzinach nadliczbowych.

O nadgodzinach możemy mówić jeżeli praca wynika z:

  • szczególnych potrzeb pracodawcy (powinny być uzasadnione);
  • konieczności prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska czy usunięcia awarii.

Zauważmy, że pracą w nadgodzinach nie jest odpracowanie zwolnienia od pracy, udzielonego pracownikowi, na jego pisemny wniosek, w celu załatwienia spraw osobistych.

Nadgodziny – wynagrodzenie lub wolne

Zgodnie z Kodeksem pracy, pracownikom, którzy wykonują nadgodziny, przysługuje wynagrodzenie za ten dodatkowy czas pracy. 

Za pracę w godzinach nadliczbowych, oprócz normalnego wynagrodzenia, przysługuje dodatek za nadgodziny w wysokości:

  • 100% wynagrodzenia – za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających:
    • w nocy;
    • w niedziele lub święta niebędące dla pracownika dniami pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy;
    • w dniu wolnym od pracy udzielonym pracownikowi w zamian za pracę w niedzielę lub w święto, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy;
  • 50% wynagrodzenia – za pracę w godzinach nadliczbowych przypadających w każdym innym dniu niż określony w punkcie wyżej.

Co z tego wynika, wynagrodzenie za nadgodziny wynosi:

  • co najmniej 150% stawki godzinowej za każdą nadgodzinę w dni powszednie;
  • 200% stawki godzinowej za nadgodziny w dni ustawowo wolne od pracy.

Wolne za nadgodziny

Warto wiedzieć, że w zamian za czas przepracowany w godzinach nadliczbowych pracodawca, na pisemny wniosek pracownika (lub bez jego wniosku), może udzielić mu w tym samym wymiarze czas wolny od pracy. W takiej sytuacji dodatek za nadgodziny nie przysługuje.

Pracodawca udziela czasu wolnego od pracy, najpóźniej do końca okresu rozliczeniowego. Pracownikowi przysługuje odpoczynek w liczbie godzin o połowę wyższej niż liczba przepracowanych godzin nadliczbowych.

Dodatku nie otrzymają pracownicy zarządzający zakładem pracy w imieniu przedsiębiorcy oraz kierownicy wyodrębnionych komórek organizacyjnych.

Nadgodziny – czy pracodawca może je narzucić?

Nadgodziny powinny być wyjątkiem, a nie regułą i należy je ustalać zgodnie z przepisami prawa.

Pracodawca powinien poinformować pracownika o konieczności wykonywania nadgodzin i uzgodnić z nim warunki takiej pracy.

Nadliczbowa praca nie może być zaplanowana i ujęta w grafiku pracy.

Czy można odmówić pracy w nadgodzinach? Nie. Pracownik ma obowiązek pracować w nadgodzinach, jeżeli praca została zlecona zgodnie z przepisami. Pracodawca może również wydać takie polecenie służbowe i będzie ono zgodne z przepisami, jeżeli nadgodziny są niezbędne w przypadku zagrożenia życia lub zdrowia, awarii technicznej lub w innych nadzwyczajnych okolicznościach.

Należy jednak pamiętać o dziennym, tygodniowym i rocznym limicie nadgodzin. Jeżeli będzie on przekroczony, to pracodawca nie ma prawa nakazać pracy nadliczbowej.

Nadgodziny – kto nie może ich brać?

Są też pracownicy, którzy ustawowo nie mogą pracować godzinach nadliczbowych, to:

  • kobiety w ciąży;
  • młodociani;
  • osoby z niepełnosprawnościami (wyjątkiem są pracownicy, którzy na swój wniosek otrzymali od lekarza zgodę na pracę ponadnormatywną);
  • osoby opiekujące się dzieckiem do lat 8, chyba że wyrażą na to zgodę;
  • pracownicy z zaświadczeniem lekarskim stwierdzającym niemożność pracy w nadgodzinach.

Praca w godzinach nadliczbowych wynikająca ze szczególnych potrzeb pracodawcy nie jest możliwa w przypadku pracowników zatrudnionych na stanowiskach pracy, na których występują przekroczenia najwyższych dopuszczalnych stężeń lub natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia.

Nadgodziny – dzienny, tygodniowy, miesięczny i roczny limit pracy

Liczba dopuszczalnych nadgodzin jest limitowana. Praca wraz z nadgodzinami nie powinna trwać dłużej niż 13 godzin na dobę (pracownik powinien mieć zagwarantowanych 11 godzin odpoczynku dobowego) oraz nie przekraczać przeciętnie 48 godzin w skali tygodnia (nie dotyczy to pracowników zarządzających zakładem pracy).

Pracownik nie może pracować więcej niż 150 nadgodzin w ciągu roku kalendarzowego, chyba że zostanie to uregulowane w umowie zbiorowej lub indywidualnej (w układzie zbiorowym, regulaminie pracy, umowie o pracę).

Nadgodziny – pełnienie dyżuru

Pracodawca może zobowiązać pracownika do dyżuru, czyli pozostawania poza normalnymi godzinami pracy w gotowości do wykonywania pracy wynikającej z umowy o pracę w zakładzie pracy lub w innym wyznaczonym miejscu.

Czasu dyżuru nie wlicza się do czasu pracy, jeżeli podczas dyżuru pracownik nie wykonywał pracy. Czas pełnienia dyżuru nie może naruszać prawa pracownika do odpoczynku.

Za dyżur – z wyjątkiem pełnionego w domu – pracownik ma prawo do czasu wolnego odpowiadającego długości dyżuru lub do wynagrodzenia.

Rafał Panas
Rafał Panas
Od lat zajmuje się przygotowywaniem artykułów na tematy związane z biznesem, prowadzeniem firmy oraz nowymi technologiami. Zafascynowany postępującą cyfryzacją, która kreuje nowe szanse i okazje dla przedsiębiorców. Tworzenie artykułów dla przedsiębiorców łączy z pisaniem powieści, gdyż jak sam przyznaje, nic tak dobrze nie koi nerwów, jak solidny dreszczowiec.

Czytaj również

Najchętniej czytane

Nierejestrowana działalność gospodarcza. Jak zarabiać bez rejestracji?

Firma na próbę, zarabianie bez firmy. Choć nierejestrowana działalność gospodarcza ma różne oblicza, pozostaje dobrym sposobem na przetestowanie pomysłu na biznes. Na czym dokładnie...

Jaki jest podatek od darowizny w 2024 roku? Czy zapłacisz podatek za darowiznę od rodziców?

Podatek od darowizny jest obowiązkowy, nawet gdy dotyczy on najbliższej rodziny. Z tego artykułu dowiesz się, jak go wyliczyć, jakie są wolne kwoty od...

Czynny żal do Urzędu Skarbowego – kiedy należy go złożyć? Wzór

Jak wygląda czynny żal? Wzór pozwoli szybciej go wypełnić. Zobacz, jak wygląda. Sprawdź, jakie warunki trzeba spełnić, aby można było złożyć czynny żal. Przeczytaj...
pieczęc kwalifikowana

Najnowsze

Kiedy będzie kwota wolna od podatku 60 tys. zł? Czy będzie obowiązywać z datą wsteczną od 1 stycznia 2024 roku?

Jeżeli kwota wolna od podatku wzrośnie do 60 000 zł, znacznie zwiększy się liczba osób, które w ogóle nie zapłaci podatku dochodowego. Sprawdź, kiedy...

Jak rozliczyć PIT z ZUS za zwolnienie lekarskie? Zasiłek chorobowy wypłacany przez ZUS w deklaracji rocznej PIT

PIT-11A otrzymała każda osoba, która pobierała zasiłek macierzyński lub chorobowy od ZUS. Sprawdzamy, co z nimi zrobić. Jak rozliczyć PIT z ZUS? Czy za...

PIT 36L – jak rozliczyć podatek liniowy za rok podatkowy 2023? Rozliczenie PIT online i wzór formularza

PIT-36L to deklaracja, którą składają przedsiębiorcy rozliczający się za pomocą podatku liniowego, czyli płacący podatek w wysokości 19%, niezależnie od wysokości dochodów. Jak wypełnić...

Chcesz być na bieżąco z najnowszymi wiadomościami?

Wpisz tylko swój email, a będziemy w kontakcie. To takie proste!