Podrzędne i nadrzędne zasady rachunkowości w skrócie – zasady prowadzenia ksiąg rachunkowych

Prowadzenie ewidencji księgowej w przedsiębiorstwie jest obowiązkowe. Ważne jest, by nie tylko robić to terminowo, ale i wywiązywać się z tego obowiązku zgodnie z tzw. zasadami rachunkowości. Co musisz wiedzieć, prowadząc księgowość w firmie? Poznaj zasady rachunkowości.

Jakie są zasady rachunkowości?

Przez zasady rachunkowości rozumie się zbiór reguł, procedur oraz norm, które stosuje się w odniesieniu do ewidencji działalności gospodarczej. Celem, dla którego stosuje się te zasady, jest dostarczanie pełnych informacji na temat tego, jaka jest kondycja finansowa prowadzonej działalności gospodarczej.

Reguły te czasem są krytykowane, ale praktyka pokazuje, że ich stosowanie to konieczność – dzięki odgórnym zasadom można uzyskać jasny, rzetelny i pełny obraz sytuacji, w jakiej znajduje się dane przedsiębiorstwo.

Według jednego z podziałów reguły te dzieli się na:

  • nadrzędne zasady rachunkowości finansowej (czasem określane także jako podstawowe zasady rachunkowości),
  • podrzędne (szczegółowe) zasady rachunkowości finansowej.

Czym charakteryzuje się każda spośród tych grup?

Podstawowe, czyli nadrzędne zasady rachunkowości

Nadrzędne zasady rachunkowości możemy znaleźć w Ustawie o rachunkowości z dnia 29 września 1994 roku. Należą do nich takie reguły jak zasady:

  • memoriałowa – zasada memoriału w rachunkowości oznacza, że trzeba ujmować operacje gospodarcze (czyli przychody i koszty) w momencie ich wystąpienia, nie zaś w dacie zapłaty;
  • współmierności – koszty związane z określonymi przychodami trzeba ujmować w tym okresie, w którym zostały ujęte wpływy;
  • zasada ciągłości, czasem określana również jako zasada porównywalności – konieczne jest stosowanie z jednego roku na drugi takich samych sposobów działania. Dzięki temu można będzie porównywać dane;
  • ostrożnej wyceny (zasada ostrożności rachunkowość) – niezbędne jest dokonywanie rozważnej wyceny poszczególnych składników majątku firmowego;
  • istotności – ewidencja rachunkowa firmy musi być przygotowana w taki sposób, by zawierała informacje na temat wszystkich operacji gospodarczych, które mogą mieć znaczenie z punktu widzenia kondycji finansowej danego przedsiębiorstwa;
  • wiarygodności – rozumie się ją tak, że rachunkowość powinna odzwierciedlać rzetelny, wiarygodny obraz sytuacji, w jakiej znajduje się przedsiębiorstwo. Dane należy zebrać w taki sposób, by można było je przetworzyć oraz i sporządzić z nich sprawozdanie finansowe;
  • kontynuacji działania – domyślnie zakłada się, że dana jednostka będzie kontynuowało działalność w przyszłości, którą da się realnie przewidzieć. Trzeba mieć to na uwadze np. podczas wyceny składników majątku (należności, zobowiązań itp.);
  • przewagi treści nad formą – podczas przedstawiania danych księgowych ważniejsze od kwestii formalnych jest rzeczywiste przedstawienie sytuacji, w jakiej znajduje się dana jednostka.

Podrzędne zasady rachunkowości (zasady szczegółowe)

Wyżej opisane reguły to podstawowe normy, do których trzeba się stosować podczas prowadzenia ksiąg rachunkowych. Nie są to jednak jedyne wymogi.

Wręcz przeciwnie – ich przedłużeniem są tzw. podrzędne (szczegółowe) zasady rachunkowości. Mają one za zadanie uszczegółowić reguły nadrzędne, które są dość ogólne.

Poniżej przedstawiamy reguły podrzędne, na podstawie których trzeba prowadzić ewidencję księgową – są to zasady:

  • dokumentacji – wszystkie operacje gospodarcze powinny zostać odpowiednio udokumentowane;
  • kompletności – należy w sposób systematyczny ująć wszystkie istotne transakcje gospodarcze z danego okresu czasu;
  • terminowości – sporządzenie sprawozdania finansowego powinno odbyć się w terminie wynikającym z przepisów;
  • porównywalności – sprawozdania należy sporządzać w taki sposób, by można było porównywać bilans, rachunek zysków i strat itp. dla różnych okresów w działalności danego przedsiębiorstwa, jak i dokumenty przygotowywane przez różne firmy;
  • zrozumiałości – dokumenty sprawozdawcze sporządza się tak, by mogła z łatwością zrozumieć je również osoba z zewnątrz (o ile dysponuje wiedzą w zakresie rachunkowości). Rzecz jasna, reguła zrozumiałości nie oznacza jeszcze, że sprawozdanie powinno zawierać sformułowania potoczne. Wręcz przeciwnie – konieczne jest stosowanie słownictwa specjalistycznego z zakresu finansów/księgowości/podatków;
  • bezstronności – informacje w sprawozdaniu należy przedstawiać w sposób obiektywny, bez wartościowania czy gradacji. To osoba, która odczytuje dane (może być to np. analityk finansowy czy inwestor zainteresowany kupnem całej firmy lub też części udziałów), powinna sama ocenić, jaki jest wydźwięk tych danych.

Podobnie jak reguły ogólne, te szczegółowe normy również wynikają z przepisów prawa. W tym przypadku kluczowe jest rozporządzenie Ministra Finansów z dn. 5 lipca 2010 roku w sprawie szczególnych zasad rachunkowości. Szczególne zasady rachunkowości budżetowej odnoszą się one zarówno do firm prywatnych, jak i jednostek samorządu terytorialnego.

Uniwersalne zasady rachunkowości

Wyróżnia się również uniwersalne zasady rachunkowości. Do zasad uniwersalnych zaliczają się zasady powszechnie stosowane w rachunkowości we wszystkich krajach, niezależnie od przyjętych rozwiązań i regulacji.

Zaliczają się do niej:

  • zasada podwójnego zapisu każdej operacji gospodarczej,
  • zasada periodyzacji.

Dlaczego powinieneś znać zasady rachunkowości?

Jest kilka powodów, które sprawiają, że jako przedsiębiorca powinieneś znać zasady rachunkowości. Przede wszystkim, pozwoli ci to:

  • ustalić wynik finansowy firmy;
  • lepiej zrozumieć twój biznes – dzięki analizie poprawnie sporządzonego sprawozdania łatwiej będzie ci przeprowadzić rzetelną, miarodajną ocenę kondycji twojej firmy i jej części;
  • ocenić sytuację finansową przedsiębiorstwa;
  • uniknąć sankcji finansowych ze strony państwowych organów kontrolnych;
  • sprawować skuteczny nadzór nad pracą wykonywaną na co dzień przez pracowników – zapewne jako przedsiębiorca nie będziesz zajmować się prowadzeniem ewidencji, łatwiej jednak skontrolujesz rzetelność pracy działu księgowego.

Więcej na temat rachunkowości przeczytasz w kategorii Biuro rachunkowe.

Czytaj również

Najchętniej czytane

Nierejestrowana działalność gospodarcza. Jak zarabiać bez rejestracji?

Firma na próbę, zarabianie bez firmy. Choć nierejestrowana działalność gospodarcza ma różne oblicza, pozostaje dobrym sposobem na przetestowanie pomysłu na biznes. Na czym dokładnie...

Jaki jest podatek od darowizny w 2024 roku? Czy zapłacisz podatek za darowiznę od rodziców?

Podatek od darowizny jest obowiązkowy, nawet gdy dotyczy on najbliższej rodziny. Z tego artykułu dowiesz się, jak go wyliczyć, jakie są wolne kwoty od...

Czynny żal do Urzędu Skarbowego – kiedy należy go złożyć? Wzór

Jak wygląda czynny żal? Wzór pozwoli szybciej go wypełnić. Zobacz, jak wygląda. Sprawdź, jakie warunki trzeba spełnić, aby można było złożyć czynny żal. Przeczytaj...
pieczęc kwalifikowana

Najnowsze

Czynny żal do Urzędu Skarbowego – kiedy należy go złożyć? Wzór

Jak wygląda czynny żal? Wzór pozwoli szybciej go wypełnić. Zobacz, jak wygląda. Sprawdź, jakie warunki trzeba spełnić, aby można było złożyć czynny żal. Przeczytaj...

Jak użyć certyfikatu kwalifikowanego? Instrukcja krok po kroku składania podpisu lub pieczęci elektronicznej w aplikacji SecureDoc

Używanie certyfikatu kwalifikowanego podpisu lub pieczęci za pierwszym razem jest dość skomplikowanym procesem. W poniższym artykule przedstawiamy szczegółową instrukcję używania certyfikatu kwalifikowanego, która znacznie...

Najniższa krajowa 2025 – ile wyniesie płaca minimalna brutto i netto w przyszłym roku?

Ile pracodawcy będą musieli zapłacić w 2025 r. osobom zatrudnionym na umowę o pracę? Czy najniższa krajowa nadal będzie podwyższana dwa razy w ciągu...

Chcesz być na bieżąco z najnowszymi wiadomościami?

Wpisz tylko swój email, a będziemy w kontakcie. To takie proste!