PIT – wszystko, co chcesz wiedzieć o podatku dochodowym

PIT to podatek dochodowy od osób fizycznych oraz nazwa rozliczenia podatkowego za dany rok. To obowiązkowa danina, pobierana od wszystkich jednostek osiągających określony rodzaj przychodów na terenie Rzeczypospolitej Polskiej.

Polskie prawo podatkowe przewiduje podział podatków na dwie podstawowe kategorie – pośrednie oraz bezpośrednie. Podatki pośrednie pobierane są od dóbr i zysków osiąganych przez konkretne jednostki. Wśród nich znajdują się: podatek dochodowy od osób prawnych (CIT), podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT) oraz podatki lokalne. Podatki pośrednie dotyczą dokonywanych czynności gospodarczych. Do tej grupy zaliczyć można podatek od wartości dodanej (VAT) oraz podatki akcyzowe. W niniejszym artykule skupimy się na podatku dochodowym od osób fizycznych, czyli podatku PIT.

Co to jest PIT?

PIT to skrót od angielskiej nazwy „Personal Income Tax”, czyli podatku dochodowego od osób fizycznych. PIT to podatek bezpośredni obciążający przychody osób fizycznych.

Potocznie „PIT-em” określa się deklarację podatkową, którą podatnicy podatku dochodowego od osób fizycznych są obowiązani rokrocznie składać do organów podatkowych. Przy jej pomocy rozliczają się z wysokości osiągniętego przychodu i odprowadzonych od niego zaliczek na podatek dochodowy.

Warto wiedzieć, że nie wszystkie przychody osób fizycznych podlegają opodatkowaniu. Niektóre rodzaje są z niego zwolnione. Wówczas podatnik nie ma obowiązku wykazywania ich przed organami podatkowymi.

PIT – podstawa prawna

Podatek dochodowy od osób fizycznych uregulowany został w ustawie z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1387). Od momentu ogłoszenia do dzisiaj ustawa była nowelizowana już ponad 300-krotnie. 

Kwestie związane z podatkiem dochodowym od osób fizycznych znajdują się również w Konstytucji RP, licznych ustawach krajowych, ratyfikowanych ustawach międzynarodowych oraz rozporządzeniach wykonawczych.

PIT – kogo dotyczy?

Do samodzielnego rozliczania podatku dochodowego zobligowane prawnie są wszyscy pełnoletni rezydenci i nierezydenci, którzy osiągają przychody na terytorium Rzeczypospolitej. Jeśli przychody osiągane są przez osoby niepełnoletnie, to obowiązek ich wykazania spoczywa na opiekunach prawnych tych osób.

Podatek pobiera się od polskich rezydentów podatkowych oraz od nierezydentów. W przypadku pierwszej grupy opodatkowana jest całość osiąganych przychodów. U nierezydentów podatek pobierany jest wyłącznie od przychodów, które zostały uzyskane na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT) odprowadzany jest od następujących przychodów:

• wynagrodzenia ze stosunku pracy;
• emerytur, rent oraz zasiłków;
• przychodów z jednoosobowej działalności gospodarczej;
• przychodów wynikających z wykonywania wolnego zawodu;
• przychodów uzyskiwanych z tytułu wykonywania działalności artystycznej, literackiej, naukowej, twórczej, publicystycznej i oświatowej.

W jaki sposób wypełnia się obowiązek podatkowy?

Obowiązek podatkowy wypełniany jest poprzez przygotowanie i przedstawienie odpowiednim organom podatkowym deklaracji PIT. Ta stanowi podstawę do rozliczenia należnego podatku lub zwrotu podatku nadpłaconego. Przepisy wymagają, aby rozliczenie PIT było przeprowadzone w odpowiedniej formie i we właściwy sposób, a więc:

• na właściwym formularzu;
• dane zawarte w formularzu powinny być kompletne i dotyczyć: wszystkich osiągniętych przychodów i dochodów, poniesionych kosztów, zastosowanych ulg i odliczeń;
• formularz powinien zostać podpisany – własnoręcznie lub za pomocą podpisu elektronicznego.

Jak rozliczyć podatek PIT?

Deklaracje PIT można wypełnić samodzielnie lub z małżonkiem. Można wystąpić jako osoba samodzielnie wychowująca dziecko, osoba samotna lub osoba pozostająca w związku małżeńskim.

Wyróżnia się różne sposoby opodatkowania. Wybór odpowiedniego będzie uzależniony od rodzaju i wysokości osiąganego przychodu. Można wybrać spośród:

• opodatkowania na podstawie skali podatkowej – przy opodatkowaniu progresywnym wyróżnia się dwie stawki podatkowe:
  • 12% – dla przychodów w wysokości do 120 tysięcy złotych,
  • 32% – dla kwoty przychodów, która przekroczyła próg podatkowy 120 tysięcy złotych,
  • 4% – podatek solidarnościowy, czyli dodatkowe opodatkowanie dochodów przekraczających 1 milion złotych;
• opodatkowania zgodnie z podatkiem liniowym – stawka podatku w wysokości 19%;
• opodatkowania ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych – obowiązują stawki: 2%, 3%, 5,5%, 8,5%, 10%, 12%, 14%, 17% oraz 20%;
• opodatkowanie przychodów z kapitałów pieniężnych – stawka 19%;
• opodatkowanie zysków ze sprzedaży nieruchomości – stawka 19%;
• opodatkowanie wykorzystywanej komercyjnie nieruchomości o wartości początkowej wyższej niż 10 mln złotych – stawka 0,35%, podatek płatny jest miesięcznie.

Przy rozliczaniu PIT nie należy zapomnieć o kwocie wolnej od podatku, czyli kwocie, która zmniejsza dochody stanowiące podstawę opodatkowania. Obecnie kwota wolna wynosi 30 tysięcy złotych.

Rodzaje PIT

Obecnie stosuje się wiele deklaracji PIT, załączników do tych deklaracji oraz pozostałych druków PIT.

Wśród podstawowych deklaracji PIT stosowanych obecnie wymienić można:

• PIT-37;
• PIT-36;
• PIT-36L;
• PIT-38;
• PIT-28;
• PIT-40A;
• PIT-39;
• PIT-6;
• PIT-16A;
• PIT-16;
• PIT-19A;
• PIT-14;
• DSF-1.

Najpopularniejszą z nich jest PIT-37 wypełniana dla typowych przychodów osiąganych przez pracowników. Przychody osiągane z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej rozlicza się za pomocą deklaracji PIT-36, jeśli te są opodatkowane na zasadach skali podatkowej lub na deklaracji PIT-36L – w przypadku opodatkowania liniowego. PIT-38 to druk dla przychodów uzyskiwanych z tytułu kapitałów pieniężnych. PIT-39 wypełnia się na skutek zbycia nieruchomości.

Dodatkowo stosuje się załączniki do deklaracji PIT:

• PIT/B;
• PIT/TP;
• PIT/MIT;
• PIT/BR;
• PIT/DS;
• PIT/D;
• PIT/M;
• PIT/O;
• PIT/Z;
• PIT/ZG;
• PIT/CFC;
• SSE-R;
• PIT-2K.

Wśród druków pozostałych znajdują się:

• PIT-4R;
• PIT-11;
• PIT-8C;
• PIT-8AR;
• PIT-R;
• PIT-2;
• PIT-2A;
• PIT-3;
• PIT/PM;
• PIT/NZI.

Zaliczka na podatek dochodowy, czyli rozliczanie kwartalne podatku dochodowego oraz rozliczenie miesięczne

Zaliczka na podatek dochodowy to z góry określona kwota podatków, jakie należy zapłacić właściwym organom podatkowym z tytułu osiąganego przychodu. Zapłata zaliczki to jeden z podstawowych obowiązków każdego podatnika.

Zaliczki mogą być opłacane w trybie miesięcznym lub kwartalnym. Zaliczki miesięczne powinno się opłacać do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym został osiągnięty przychód – przykładowo: zaliczkę za luty opłaca się do 20 stycznia.

Zaliczki kwartalne opłaca się do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu zamykającym konkretny kwartał, a więc do: 20 kwietnia – za I kwartał, 20 lipca – za II kwartał, 20 października – za III kwartał i 20 stycznia – za IV kwartał roku poprzedniego.

Kiedy rozliczamy PIT?

Termin na złożenie deklaracji podatkowej PIT uzależniony jest od rodzaju formularza. Najważniejsze są dwie daty:

• 31 stycznia dla PIT-16 oraz PIT-16A;
• 30 kwietnia dla: PIT-28, PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38 oraz PIT-39.

Jeśli termin przypada w dzień wolny od pracy, to deklaracja powinna być złożona w pierwszym dniu pracującym następującym po upływie terminu ustawowego.

Jak zapłacić mniejszy podatek dochodowy?

Sposobów na płacenie niższych podatków jest kilka. Pierwszy z nich wykorzystuje kwotę wolną od podatku. Ta obecnie wynosi 30 tysięcy złotych i przysługuje podatnikom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę i umowy zlecenie oraz przedsiębiorcom rozliczającym się zgodnie ze skalą liniową lub na zasadach ogólnych. Od kwoty wolnej zupełnie nie płaci się podatku. Opodatkowane są jedynie przychody wykraczające poza tę kwotę.

Pracownicy, którzy dojeżdżają do pracy, mogą skorzystać z podwyższonych kosztów uzyskania przychodów. Osoby pracujące w miejscowości znajdującej się poza miejscem ich zamieszkania mają prawo do obniżenia podstawy opodatkowania o 300 złotych miesięcznie. Osoby zatrudnione w tej samej miejscowości, w której znajduje się zakład pracy, mogą odliczyć 250 złotych miesięcznie.

Osoby zatrudnione na podstawie umów zlecenie oraz o dzieło mogą odliczyć od podstawy opodatkowania koszty uzyskania przychodu. Te wynoszą 20% przychodu pomniejszonego o potrącone przez płatnika składki na ubezpieczenie zdrowotne w danym miesiącu. Jeśli koszty faktycznie poniesione są wyższy, to można przyjąć ich wartość.

Spore oszczędności przynosi również rozliczanie się wspólnie ze współmałżonkiem, jeśli w małżeństwie występuje duża dysproporcja wynagrodzeń. Wspólne rozliczenie powoduje wyliczenie podatku dochodowego dla sumy dochodów małżonków podzielonych na dwa. Taki mechanizm pozwala uniknąć wejścia na wyższą skalę podatkową.

Osoby będące niepełnosprawnymi lub opiekujące się osobą niepełnosprawną mają możliwość odliczenia od podstawy opodatkowania wydatków poniesionych na cele rehabilitacyjne oraz cele związane z ułatwieniem wykonywania czynności życiowych.

Ciekawym rozwiązaniem jest ulga abolicyjna. Przysługuje ona osobom, które pracowały za granicą w kraju, do którego ma zastosowanie umowa o odliczeniu proporcjonalnym podatku.

Wśród innych ulg podatkowych wyróżnić można:

• ulgę na Internet;
• ulgę termomodernizacyjną;
• odliczenie od podatku kwot wpłaconych na indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego (IKZE);
• ulgę na leki dla osób niepełnosprawnych;
• ulgę prorodzinną;
• ulgę do Honorowych Dawców Krwi;
• ulgę dla dużych rodzin (Rodzina 4+);
• ulgę dla twórców.

Jak rozliczyć PIT przez Internet?

Deklarację podatkową można złożyć osobiście w urzędzie skarbowym, ale można również przesłać ją przy wykorzystaniu serwisu podatki.gov.pl. Do portalu loguje się przez bankowość elektroniczną, profil zaufany lub wykorzystując e-dowód. 

W serwisie znajdują się automatycznie wypełnione przez system PIT-y 37, które wystarczy zaakceptować lub wprowadzić na nich korektę. Jeśli taka deklaracja nie zostanie zaakceptowana do końca kwietnia, to system uzna ją automatycznie za potwierdzoną i złożoną. Podatnicy rozliczający się przy pomocy innej deklaracji, muszą ją wypełnić samodzielnie, ale również z poziomu serwisu, co jest sporym ułatwieniem.

Co się stanie, jak się nie rozliczę PIT-u?

Jeśli Twój PIT został wypełniony automatycznie i znajduje się w systemie e-PIT, to brak działania w tym zakresie spowoduje, że dokument zostanie uznany za zaakceptowany i złożony. Jeśli natomiast korzystasz z innego typu deklaracji, to jej niezłożenie może zostać uznane za wykroczenie lub przestępstwo skarbowe i podlegać karze grzywny, a nawet pozbawienia wolności.

Podsumowując, PIT to nazwa deklaracji podatkowej lub skrótowa nazwa podatku dochodowego od osób fizycznych. Zarówno złożenie deklaracji, jak również opłacenie podatku są obligatoryjne.