Jak przebiega kontrola ZUS L4? Kiedy można się spodziewać kontroli prawidłowości wykorzystania zwolnienia lekarskiego?

Pracodawca może podejrzewać, że jego pracownik, który poszedł na „chorobowe”, w rzeczywistości ma się dobrze, a nawet wykonuje dodatkową pracę zarobkową. Zawiadomi ZUS, a ten zbada, co robi chory. W ten sposób kilka tysięcy osób rocznie traci prawo do zasiłku. Sprawdzamy, jak zgodnie z przepisami wygląda kontrola ZUS pracownika na L4.

Polscy pracownicy na L4

Choroby układu kostno–stawowego, mięśniowego i tkanki łącznej – to była najczęstsza przyczyna brania „chorobowego” w 2022 roku (ponad 16% wszystkich nieobecności wg. danych ZUS). Kolejne dwa miejsca zajęły ciąże, poród i połóg oraz choroby układu oddechowego. W sumie lekarze wystawili 27 mln zwolnień od pracy.

Czy wszystkie zwolnienia lekarskie od pracy były prawidłowo wykorzystywane, badali pracodawcy oraz Zakład Ubezpieczeń Społecznych? Od stycznia do września 2022 roku, kontrolerzy z ZUS sprawdzili ponad 14 tys. chorujących, a spośród nich ponad 5 300 osób zostało pozbawionych prawa do zasiłku.

Podstawą prawną przeprowadzenia kontroli jest art. 17 i 68 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa oraz rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 27 lipca 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy, oraz formalnej kontroli zaświadczeń lekarskich.

Kiedy ZUS może przeprowadzić kontrolę? Zakres kontroli

Zakład Ubezpieczeń Społecznych może wykonać kontrolę jeżeli pojawiło się podejrzenie, że pracownik niewłaściwie wykorzystuje zwolnienie lekarskie. Może to zrobić na wniosek pracodawcy lub z własnej inicjatywy.

Kontrole przeprowadzają terenowe jednostki ZUS, w odniesieniu do:

  • pracodawców, którzy zgłaszają do ubezpieczenia chorobowego mniej niż 20 osób (ubezpieczonych pracowników);
  • ubezpieczonych prowadzących pozarolniczą działalność i osób z nimi współpracujących;
  • ubezpieczonych będących duchownymi;
  • osób uprawnionych do zasiłków za okres po ustaniu ubezpieczenia;
  • ubezpieczonych podlegających ubezpieczeniu chorobowemu w Polsce z tytułu zatrudnienia u pracodawcy zagranicznego.

Jak wygląda kontrola L4 z ZUS?

Kontrola bada czy ubezpieczony w okresie orzeczonej niezdolności do pracy nie wykonywał pracy zarobkowej lub/i nie wykorzystywał zwolnienia lekarskiego do pracy w sposób niezgodny z jego celem.

Jeżeli zwolnienie lekarskie wynikało z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad dzieckiem lub innym chorym członkiem rodziny, sprawdzane jest, czy poza ubezpieczonym nie ma innych członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, mogących zapewnić opiekę (nie dotyczy to opieki nad chorym dzieckiem poniżej 2 roku życia).

Kontroler powinien otrzymać imienne upoważnienie do wykonania kontroli:

  • w miejscu zamieszkania,
  • miejscu czasowego pobytu,
  • miejscu zatrudnienia osoby kontrolowanej.

Trzeba pamiętać, że kontrola ZUS może się odbyć o dowolnej porze dnia, bez ustalania z góry jej terminu. 

W przypadku wykrycia nieprawidłowości, kontroler sporządza protokół, w którym opisuje, na czym polegało nieprawidłowe wykorzystanie zwolnienia lekarskiego w pracy. Protokół ma być przedstawiony ubezpieczonemu, który może wnieść do niego swoje uwagi.

Co jeżeli kontroler nie zastał chorego w domu? ZUS ponowi kontrolę oraz wyśle do takiej osoby pismo z żądaniem podania powodu nieobecności. Wyjaśnienia może uznać za wystarczające (np. wizyta u lekarza czy w aptece) lub stwierdzić, że ubezpieczony wykorzystał zwolnienie niezgodnie z przeznaczeniem. Każdy przypadek analizowany jest indywidualnie.

Podczas kontroli mogą pojawić się wątpliwości, które rozstrzygane są po zasięgnięciu opinii lekarza leczącego. ZUS może też skierować chorego pracownika na badania specjalistyczne czy zlecić wykonanie badań pomocniczych. Warto wiedzieć, że ZUS może również przeprowadzić tzw. kontrolę z dokumentów, czyli pozyskanych danych, które świadczą o tym, że ubezpieczony np. prowadził na L4 działalność gospodarczą lub wyjechał na wakacje.

Od wydanej przez ZUS decyzji ubezpieczony może się odwołać.

Kontrola ZUS L4 – jakie konsekwencje?

Kontrola ZUS wykazała, że pracownik, w czasie niezdolności do pracy orzeczonej zwolnieniem lekarskim wykonywał pracę zarobkową lub wykorzystywał L4 niezgodnie z jego celem. W takiej sytuacji straci prawo do:

  • wynagrodzenia za okres niezdolności do pracy z powodu choroby (na podstawie art. 92 Kodeksu pracy), zasiłku chorobowego, zasiłku opiekuńczego – za cały okres objęty zwolnieniem lekarskim;
  • świadczenia rehabilitacyjnego – za cały miesiąc kalendarzowy, w którym pracownik wykonywał pracę zarobkową albo wykorzystywał okres, na który zostało przyznane świadczenie rehabilitacyjne, w sposób niezgodny z jego celem.

Kto przeprowadza kontrolę prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich?

Kontrolę prawidłowości wykorzystania zwolnień lekarskich przeprowadza:

  • pracodawca – gdy zgłasza do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych;
  • Zakład Ubezpieczeń Społecznych – gdy pracowników zgłoszonych do ubezpieczenia jest mniej niż 20.
Rafał Panas
Rafał Panas
Od lat zajmuje się przygotowywaniem artykułów na tematy związane z biznesem, prowadzeniem firmy oraz nowymi technologiami. Zafascynowany postępującą cyfryzacją, która kreuje nowe szanse i okazje dla przedsiębiorców. Tworzenie artykułów dla przedsiębiorców łączy z pisaniem powieści, gdyż jak sam przyznaje, nic tak dobrze nie koi nerwów, jak solidny dreszczowiec.

Czytaj również

Najchętniej czytane

Nierejestrowana działalność gospodarcza. Jak zarabiać bez rejestracji?

Firma na próbę, zarabianie bez firmy. Choć nierejestrowana działalność gospodarcza ma różne oblicza, pozostaje dobrym sposobem na przetestowanie pomysłu na biznes. Na czym dokładnie...

Jaki jest podatek od darowizny w 2024 roku? Czy zapłacisz podatek za darowiznę od rodziców?

Podatek od darowizny jest obowiązkowy, nawet gdy dotyczy on najbliższej rodziny. Z tego artykułu dowiesz się, jak go wyliczyć, jakie są wolne kwoty od...

Czynny żal do Urzędu Skarbowego – kiedy należy go złożyć? Wzór

Jak wygląda czynny żal? Wzór pozwoli szybciej go wypełnić. Zobacz, jak wygląda. Sprawdź, jakie warunki trzeba spełnić, aby można było złożyć czynny żal. Przeczytaj...
pieczęc kwalifikowana

Najnowsze

Kiedy będzie kwota wolna od podatku 60 tys. zł? Czy będzie obowiązywać z datą wsteczną od 1 stycznia 2024 roku?

Jeżeli kwota wolna od podatku wzrośnie do 60 000 zł, znacznie zwiększy się liczba osób, które w ogóle nie zapłaci podatku dochodowego. Sprawdź, kiedy...

Jak rozliczyć PIT z ZUS za zwolnienie lekarskie? Zasiłek chorobowy wypłacany przez ZUS w deklaracji rocznej PIT

PIT-11A otrzymała każda osoba, która pobierała zasiłek macierzyński lub chorobowy od ZUS. Sprawdzamy, co z nimi zrobić. Jak rozliczyć PIT z ZUS? Czy za...

PIT 36L – jak rozliczyć podatek liniowy za rok podatkowy 2023? Rozliczenie PIT online i wzór formularza

PIT-36L to deklaracja, którą składają przedsiębiorcy rozliczający się za pomocą podatku liniowego, czyli płacący podatek w wysokości 19%, niezależnie od wysokości dochodów. Jak wypełnić...

Chcesz być na bieżąco z najnowszymi wiadomościami?

Wpisz tylko swój email, a będziemy w kontakcie. To takie proste!