Polityka monetarna – cele i działania. Czym jest i na czym polega polityka pieniężna? 

Polityka monetarna to jeden z kluczowych elementów zarządzania gospodarką narodową. Jej celem jest zapewnienie stabilności cen, utrzymanie wzrostu gospodarczego na odpowiednim poziomie oraz ustabilizowanej infrastruktury.

Podstawowym celem polityki monetarnej jest zapewnienie stabilnego poziomu cen, a co za tym idzie – utrzymanie wzrostu gospodarczego na odpowiednim poziomie. Organem, który realizuje politykę pieniężną, są banki centralne. W Polsce jest to Narodowy Bank Polski, który jest wspierany przez Radę Polityki Pieniężnej. Jednostki te dysponują szeregiem narzędzi, które pozwalają im na należyte wypełnianie swoich obowiązków. Wśród tych najważniejszych wymienić można: operacje otwartego rynku, rezerwy obowiązkowe i stopy procentowe.

Na czym polega polityka monetarna?

Polityka monetarna (polityka pieniężna, polityka fiskalna) jest jednym z rodzajów polityki prowadzonej przez państwo w celu zapewnienia stabilności cen. W ramach polityki pieniężnej rządy podejmują działania przyczyniające się do kształtowania sytuacji gospodarczej w kraju. Rządzący mogą świadomie dążyć do rozwoju, zastoju, a nawet kryzysów gospodarczych. Podstawowym instrumentem polityki pieniężnej jest regulowanie ilości pieniądza w obiegu.

Dążąc do realizacji celów gospodarczych polityki pieniężnej, można na przykład:

  • manipulować wysokością stóp procentowych,
  • manipulować sposobem działania rezerw bankowych,
  • dokonywać operacji na otwartym rynku, aby w ten sposób wpływać na poziom wydatków i inwestycji swoich obywateli, co będzie miało bezpośrednie przełożenie na kierunek i tempo wzrostu gospodarczego.

Polityka monetarna realizowana jest przez banki centralne. W Polsce tę rolę pełni Narodowy Bank Polski. Podstawowym zadaniem NBP jest zagwarantowanie równowagi pieniężnej w gospodarce, a więc dbałość o stabilny poziom cen.

Cele polityki monetarnej

Głównym założeniem polityki pieniężnej jest utrzymanie stabilności cen. Cele poboczne to: zapewnienie wzrostu gospodarczego, utrzymania efektywności oraz stabilizacji infrastruktury.

Przyjęty kierunek polityki monetarnej w danym państwie będzie miał decydujące znaczenie w kontekście codziennego życia obywateli, na przykład oprocentowania kredytów i depozytów, czy wzrostu cen. Dla realizacji celów postawionych przez politykę pieniężną wykorzystuje się szereg narzędzi. Wśród tych najistotniejszych można wyróżnić:

  • operacje otwartego rynku  – banki centralne mogą kupować i sprzedawać obligacje rządowe bankom komercyjnym, co wpływa na podaż pieniądza. Kiedy bank centralny kupuje obligacje od banków komercyjnych, zwiększa podaż pieniądza. Kiedy bank centralny sprzedaje obligacje, pieniądze są usuwane z rynku, co zmniejsza podaż pieniądza;
  • rezerwy obowiązkowe – banki centralne mogą ustalać minimalną kwotę rezerw, które banki komercyjne muszą utrzymywać na ich kontach. Zwiększenie wymogu rezerwowego zmniejszania ilość pieniędzy, które banki mogą pożyczyć swoim klientom, co prowadzi do zmniejszenia podaży pieniądza w gospodarce. Z drugiej strony, obniżenie wymogu rezerwowego, zwiększenie podaż pieniądza;
  • stopy procentowe – bank centralny ma możliwość zmiany stóp procentowych, które wpływają w sposób bezpośredni na koszty kredytów. Podniesienie stóp procentowych sprawia, że ​​pożyczanie jest droższe, co zniechęca konsumentów do zadłużania się i hamuje ich wydatki, a to z kolei zmniejsza podaż pieniądza. Obniżenie stóp procentowych powoduje zwiększony popyt na pożyczanie, co zwiększa wydatki i podaż pieniądza w gospodarce;
  • instrumenty dyskrecjonalne – są to dodatkowe narzędzia, które bank centralny może wykorzystywać w celu wpływu na gospodarkę, takie jak interwencje na rynku walutowym, nadzór finansowy czy pomoc finansowa dla określonych sektorów gospodarki.

Jakie są rodzaje polityki pieniężnej?

Polityka monetarna może być prowadzona w sposób ekspansywny, restrykcyjny lub neutralny.

Restrykcyjna polityka monetarna, zwana też polityką monetarną o funkcji kontrakcyjnej, to strategia działania obejmowana przez bank centralny, która ma na celu podejmowanie działań prowadzących do zahamowania wzrostu gospodarczego. Restrykcyjną politykę monetarną prowadzi się,  gdy gospodarka jest przegrzana, czyli tempo jej wzrostu jest zbyt wysokie.

Restrykcyjna polityka fiskalna

Bank centralny prowadzący restrykcyjną politykę monetarną ma na celu obniżenie ilości pieniądza w obiegu. W tym celu posługuje się różnymi narzędziami, takimi jak:

  • podnoszenie stóp procentowych – kiedy stopy procentowe rosną, pożyczanie pieniędzy staje się droższe, co zniechęca do zadłużania się i zachęca do zwiększania oszczędności, a więc poziom inwestycji i wydatków konsumenckich maleje;
  • zwiększenie poziomu rezerw obowiązkowych dla banków komercyjnych – banki muszą zwiększać  ilość pieniędzy na rezerwach w banku centralnym, a więc mają mniej pieniędzy, aby udzielać kredytów, co zmniejsza ilość pieniędzy w obiegu;
  • sprzedaż obligacji Skarbu Państwa – kupujący płaci za obligacje, co zmniejsza ilość pieniędzy w obiegu.

Ekspansywna polityka pieniężna

Ekspansywna polityka monetarna ma na celu pobudzenie wzrostu gospodarczego poprzez podwyższenie wydatków konsumpcyjnych i inwestycyjnych. Stosuje się ją w czasach recesji gospodarczej, kiedy gospodarka potrzebuje zewnętrznej stymulacji. Wśród podstawowych narzędzi polityki ekspansywnej znajdują się:

  • obniżanie stóp procentowych – kiedy stopy procentowe maleją, pożyczanie pieniędzy staje się tańsze; konsumenci chętniej zadłużają się i wydają pieniądze na dobra konsumpcyjne; ilość pieniędzy na rynku wzrasta; wzrasta też poziom inwestycji;
  • zmniejszanie poziomu rezerw obowiązkowych – im niższy poziom rezerw obowiązkowych, tym więcej środków pozostaje na udzielanie kredytów, a im więcej sprzedanych zobowiązań, tym więcej pieniądza w obiegu;
  • odkup operacji Skarbu Państwa;
  • dokonywanie operacji na rynkach walutowych – zdarzają się sytuacje, że banki centralne podejmują decyzję o zakupie lub sprzedaży waluty krajowej, aby w ten sposób manipulować jej wartością.

Neutralna polityka monetarna

Neutralna polityka pieniężna prowadzona jest wówczas, gdy gospodarka funkcjonuje w sposób efektywny, wzrost gospodarczy jest zrównoważony, a poziom inflacji ustabilizowany. Celem polityki neutralnej jest utrzymanie obecnych, stabilnych warunków. To, że bank centralny nie wpływa na podaż i popyt pieniądza, nie oznacza, że jest całkowicie pasywny. Stale monitoruje on różnorodne wskaźniki gospodarcze, aby w odpowiednim momencie móc przystąpić do działania.

Działania w zakresie polityki monetarnej NBP i Rady Polityki Pieniężnej

Jak już wcześniej wspomnieliśmy, w Polsce polityka monetarna realizowana jest w głównej mierze przez bank centralny występujący pod postacią Narodowego Banku Polskiego. To organ autonomiczny i niezależny od rządu, parlamentu i innych grup interesów. Obok niego funkcjonuje również drugi organ zajmujący się polityką monetarną – Rada Polityki Pieniężnej.

Bank centralny realizuje swoje zadania poprzez wykonywanie szeregu pośrednich celów operacyjnych, a więc na przykład:

  • kontrolowanie wysokości stóp procentowych;
  • kontrolowanie przyrostu podaży pieniądza;
  • stabilizowanie poziomu kursu walutowego;
  • kształtowanie masy pieniądza rezerwowego;
  • kształtowanie poziomu stóp procentowych.

Podsumowując, polityka monetarna to narzędzie do zarządzania gospodarką, które ma na celu utrzymanie stabilności cen, wzrostu gospodarczego na odpowiednim poziomie oraz efektywności infrastruktury. Organami odpowiedzialnymi za prowadzenie polityki pieniężnej w Polsce są Narodowy Bank Polski oraz Rada Polityki Pieniężnej. Dysponują one szeregiem narzędzi, które pozwalają im na skuteczne realizowanie zamierzonych zadań.

Dowiedz się więcej i zadbaj o finanse firmy.

Czytaj również

Najchętniej czytane

Jaki jest podatek od darowizny w 2024 roku? Czy zapłacisz podatek za darowiznę od rodziców?

Podatek od darowizny jest obowiązkowy, nawet gdy dotyczy on najbliższej rodziny. Z tego artykułu dowiesz się, jak go wyliczyć, jakie są wolne kwoty od...

Nierejestrowana działalność gospodarcza. Jak zarabiać bez rejestracji?

Firma na próbę, zarabianie bez firmy. Choć nierejestrowana działalność gospodarcza ma różne oblicza, pozostaje dobrym sposobem na przetestowanie pomysłu na biznes. Na czym dokładnie...

Czynny żal do Urzędu Skarbowego – kiedy należy go złożyć? Wzór

Jak wygląda czynny żal? Wzór pozwoli szybciej go wypełnić. Zobacz, jak wygląda. Sprawdź, jakie warunki trzeba spełnić, aby można było złożyć czynny żal. Przeczytaj...
pieczęc kwalifikowana

Najnowsze

Kod zawodu ZUS pracownika biurowego

Pracownik biurowy pełni kluczową rolę w funkcjonowaniu firmy. Główny kod tego zawodu to 41: „Sekretarki, operatorzy urządzeń biurowych i pokrewni”.  Czym się zajmuje pracownik biurowy? Do...

Kod zawodu ZUS sprzedawcy

Kod zawodu sprzedawcy zależy od branży, w której pracuje oraz zakresu jego obowiązków. Główny kod to 52, który oznacza „Sprzedawcy i pokrewni”. Sprzedawca na targowisku...

Kod zawodu ZUS robotnika gospodarczego i czym się zajmuje

Zadaniem robotnika gospodarczego jest m.in. utrzymanie porządku w budynkach i na terenie posesji. Jaki jest jego kod zawodu? Czym zajmuje się robotnik gospodarczy? Do obowiązków robotnika...

Chcesz być na bieżąco z najnowszymi wiadomościami?

Wpisz tylko swój email, a będziemy w kontakcie. To takie proste!