Własność intelektualna w firmie – podstawowe informacje

Zasoby ludzkie stanowią najważniejsze aktywa w przedsiębiorstwie. Wiele z tych zasobów można by określić mianem własności intelektualnej. Sprawdziliśmy, czym dokładnie jest wspomniana własność intelektualna, jakie prawa chronią tę własność oraz w jaki sposób można walczyć z naruszeniami praw własności intelektualnej!

Mianem własności intelektualnej określa się szereg wytworów ludzkiego umysłu, które zostały przedstawione w postaci materialnej. Są to oryginalne efekty działalności twórczej. Do takich wytworów zalicza się najczęściej: wynalazki, wykonania artystyczne, utwory literackie, grafiki czy wzory użytkowe. Własność intelektualna jest chroniona przez prawo. Jak chronić ją w firmie oraz w jaki sposób walczyć z jej ewentualnymi naruszeniami? Zapraszamy do lektury!

Jakie prawa chronią własność intelektualną?

Własność intelektualna to szerokie pojęcie, pod którym kryją się wszelkiego rodzaju wytwory ludzkiego umysłu. Zgodnie z konwencją o ustanowieniu Światowej Organizacji Własności Intelektualnej, mianem „własności intelektualnej” należałoby określić:

  • dzieła literackie, artystyczne i naukowe;
  • interpretacje artystów i interpretatorów;
  • wynalazki z każdej dziedziny techniki i odkryć naukowych;
  • wzory przemysłowe;
  • znaki towarowe;
  • nazwy handlowe i oznaczenia handlowe.

Prawami chroniącymi własność intelektualną są:

  • prawa autorskie i prawa pokrewne;
  • prawa własności przemysłowej;
  • prawa do baz danych;
  • dobra osobiste;
  • inne prawa do know-how.

Z pojęciem własności intelektualnej mamy do czynienia również w działalności biznesowej. Nie należy jednak zapominać, że prawa własności intelektualnej są prawami wyłącznymi, a więc korzystać z nich mogą jedynie osoby uprawnione i jedynie przez określony czas oraz na konkretnym terytorium.

Większość praw własności intelektualnej, z wyjątkiem osobistych praw autorskich, jest zbywalnych. Oznacza to, że można je sprzedawać, odstępować i dziedziczyć. Zdarzają się produkty, które chronione są jednocześnie kilkoma prawami własności intelektualnej.

Własność intelektualna jest w Polsce chroniona przez:

  1. Ustawę z dnia 30 czerwca 2000 roku Prawo własności przemysłowej (Dz.U. 2002 nr 49 poz. 5080;
  2.  Ustawę z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz.U. 1994 nr 24 poz 83).

Rodzaje własności intelektualnej

Obowiązujące ustawodawstwo nakazuje, aby prawo własności intelektualnej dzielić na dwa zasadnicze rodzaje:

  1. prawo własności przemysłowej;
  2. prawo autorskie i prawa pokrewne.

Prawo własności przemysłowej

Prawa własności przemysłowej można nabyć poprzez dokonanie zgłoszenia lub rejestracji w określonej instytucji. W Polsce jest nią Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej. Są to prawa wyłączne, a więc dające monopol na korzystanie z określonego dobra.

Własność przemysłową można chronić na kilka różnych sposobów. Przykładowo poprzez zastosowanie:

  • patentów udzielanych na wynalazki
  • praw ochronnych na wzory użytkowe
  • praw z rejestracji na wzory przemysłowe
  • praw ochronnych na znaki towarowe
  • praw z rejestracji na oznaczenia geograficzne
  • prawo z rejestracji na topografię układów scalonych
  • przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

Prawo autorskie i prawa pokrewne

Prawa autorskie powstają samoistnie i nie ma konieczności ich rejestrowania. Twórca posiada zarówno prawa osobiste, jak i również majątkowe do swoich wytworów. W sytuacji, kiedy ktoś nie jest twórcą, ale przekazuje utwór dla szerszej publiczności, to korzysta z praw pokrewnych.

Warto podkreślić, że osobiste prawa autorskie są niezbywalne i trwają bezterminowo. W praktyce oznacza to, że nie sposób ich sprzedać lub zrzec się ich, a po śmierci twórcy przechodzą one na jego rodzinę w drodze dziedziczenia.

Wśród praw osobistych wymienić można:

  • prawo do autorstwa utworu;
  • prawo do oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem, lub też do udostępniania go anonimowo;
  • prawo do nienaruszalności formy i treści utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania;
  • prawo do decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności;
  • prawo nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.

Jak skutecznie chronić własność intelektualną w firmie – krok po kroku

Dobra niematerialne i prawa wyłączne, które są z nimi związane, stanowią obecnie bardzo ważny element świadczący o konkurencyjności przedsiębiorstw. Z tego też względu należy je właściwie chronić.

Warto tworzyć własne rozwiązania i jak najmniej korzystać z tych opracowanych przez inne osoby. Jeśli już koniecznym okazuje się zakup licencji, dobrze zastanowić się, czy wystarczającą będzie licencja niewyłączna, czy może lepiej zainwestować w licencję wyłączną, najlepiej taką, która umożliwia sprzedawanie sublicencji innym podmiotom.

Jeśli jesteś przedsiębiorcą i działasz na podstawie wykupionej licencji, zastanów się, jak w przyszłości będzie wyglądał zasięg działania Twojej firmy i do niego dostosuj zakres kupowanych praw. Koniecznie uwzględnij koszty ochrony w strategii biznesowej.

Jak walczyć z naruszeniami praw własności intelektualnej?

W biznesie niejednokrotnie się zdarza, że prawa wyłączności są naruszane. W takim wypadku należy działać, aby jak najszybciej doprowadzić do zaniechania tych naruszeń. W tym celu można zastosować jedno z poniższych rozwiązań:

  1. wysłać list ostrzegawczy;
  2. skorzystać z mediacji lub postępowania arbitrażowego;
  3. w przypadku odkrycia towarów podrabianych – wystąpić do organów celnych z prośbą o ich zatrzymanie;
  4. dokonać próby cofnięcia rejestracji we właściwej organizacji zajmującej się własnością intelektualną;
  5. wyrazić sprzeciw wobec wniosku o rejestrację lub udzielenie prawa ochronnego;
  6. wystąpić na drogę sądową.

Warto mieć świadomość, że w Polsce od początku lipca 2020 roku funkcjonują sądy do spraw własności intelektualnej, które rozpatrują jedynie sprawy z zakresu tych praw.

Podsumowując, własność intelektualna oraz prawa z nią związane są bardzo ważnym aspektem w kontekście funkcjonowania działalności gospodarczych. To one w dużej mierze decydują o sukcesach oraz porażkach poszczególnych biznesów, Z tego względu trzeba ich należycie chronić.

Czytaj również

Najchętniej czytane

Nierejestrowana działalność gospodarcza. Jak zarabiać bez rejestracji?

Firma na próbę, zarabianie bez firmy. Choć nierejestrowana działalność gospodarcza ma różne oblicza, pozostaje dobrym sposobem na przetestowanie pomysłu na biznes. Na czym dokładnie...

Jaki jest podatek od darowizny w 2024 roku? Czy zapłacisz podatek za darowiznę od rodziców?

Podatek od darowizny jest obowiązkowy, nawet gdy dotyczy on najbliższej rodziny. Z tego artykułu dowiesz się, jak go wyliczyć, jakie są wolne kwoty od...

Czynny żal do Urzędu Skarbowego – kiedy należy go złożyć? Wzór

Jak wygląda czynny żal? Wzór pozwoli szybciej go wypełnić. Zobacz, jak wygląda. Sprawdź, jakie warunki trzeba spełnić, aby można było złożyć czynny żal. Przeczytaj...
pieczęc kwalifikowana

Najnowsze

Ulga na złe długi – warunki skorzystania z ulgi na podatek od niezapłaconych faktur dla PIT, CIT i VAT

Ulga na złe długi to sposób na odzyskanie podatku od niezapłaconych faktur przychodowych. Jest instrumentem, który ma chronić wierzycieli. Spójrzmy, na czym polega i...

Koncesja na alkohol – ile kosztuje, kto ją wydaje? Jakie warunki należy spełnić, aby uzyskać zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych??

Koncesja na alkohol to potoczna nazwa zezwolenia  na sprzedaż detaliczną napojów alkoholowych. Kwestie dotyczące sprzedaży napojów alkoholowych reguluje ustawa z 26 października 1982 r....

Czy spółka komandytowo-akcyjna się opłaca?

Spółka komandytowo-akcyjna to spółka osobowa, która łączy w sobie cechy spółki komandytowej i spółki akcyjnej. Nie ma osobowości prawnej, ale ma zdolność prawną i...

Chcesz być na bieżąco z najnowszymi wiadomościami?

Wpisz tylko swój email, a będziemy w kontakcie. To takie proste!