Co się dzieje z jednoosobową działalnością gospodarczą w przypadku śmierci przedsiębiorcy?

Prowadzenie działalności gospodarczej po śmierci przedsiębiorcy jest możliwe, jednak należy dopilnować, żeby nie było przestoju groźnego dla biznesu. Sprawdzamy, jak uniknąć konieczności likwidacji działalności, uratować umowy przed wygaśnięciem oraz zachować zezwolenia, licencje i koncesje posiadane przez zmarłego.

Jednoosobowa działalność gospodarcza a śmierć przedsiębiorcy – co dzieje się z firmą?

Firma po śmierci przedsiębiorcy prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą może zachować ciągłość i działać nadal, do czasu uregulowania formalności spadkowych. Kontynuację działalności reguluje ustawa o zarządzie sukcesyjnym przedsiębiorstwem osoby fizycznej.

Co zrobić, żeby firma nie przestała działać po śmierci właściciela?

Śmierć przedsiębiorcy prowadzącego JDG może spowodować likwidację firmy. Zapobiega temu powołanie zarządcy sukcesyjnego.

Zarząd sukcesyjny to forma tymczasowego kierowania przedsiębiorstwem, która trwa do czasu załatwienia formalności spadkowych (choć nie dłużej niż 2 lata lub 5 lat w wyjątkowych sytuacjach).

Dzięki ustanowieniu zarządu sukcesyjnego firma funkcjonuje po śmierci właściciela, zachowa dostęp do numeru NIP oraz do kont bankowych, a umowy i zezwolenia nadal będą obowiązywały.

Zarządca działa w zastępstwie zmarłego przedsiębiorcy:

  • posługuje się firmą zmarłego przedsiębiorcy, z dodatkowym oznaczeniem „w spadku”;
  • zarządza bieżącymi sprawami przedsiębiorstwa;
  • wykonuje wszystkie czynności zwykłego zarządu samodzielnie, natomiast czynności przekraczające zwykły zarząd wymagają zgody spadkobierców.

Zarządca sukcesyjny m.in.: 

  • podejmuje decyzje dotyczące zatrudnienia pracowników; 
  • zawiera umowy cywilnoprawne związane z działalnością przedsiębiorstwa; 
  • reprezentuje firmę w kontaktach z kontrahentami; 
  • może występować o koncesje, licencje, zezwolenia; 
  • może reprezentować przedsiębiorstwo w postępowaniach sądowych;
  • może rozliczać podatki zgodnie z przepisami dotyczącymi przedsiębiorstwa w spadku. 

Jednoosobowa działalność gospodarcza a śmierć przedsiębiorcy. Jak ustalić zarządcę sukcesyjnego?

Zarządcą sukcesyjnym może być osoba fizyczna z pełną zdolnością do czynności prawnych. Tej funkcji nie może pełnić człowiek z prawomocnym zakazem prowadzenia działalności gospodarczej lub z zakazem prowadzenia działalności gospodarczej.

Zarządcą sukcesyjnym nie może być osoba prawna, czyli np. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. 

Choć funkcję zarządcy sukcesyjnego może pełnić tylko jedna osoba, to dopuszczalne jest wyznaczenie zarządcy  „zapasowego”. Taki zarządca zostanie powołany jeżeli pierwotnie wybrany zarządca sukcesyjny zrezygnuje z pełnienia tej funkcji lub nie będzie w stanie jej pełnić (np. z powodu odwołania przez przedsiębiorcę). Dane takiego zarządcy należy zgłosić do CEIDG poprzez wniosek o zmianę wpisu w rejestrze. 

Powołanie zarządcy sukcesyjnego

Przedsiębiorca może samodzielnie ustanowić zarządcę sukcesyjnego: 

  • złożyć oświadczenie na piśmie o wyznaczeniu konkretnej osoby na zarządcę sukcesyjnego lub zastrzec, że z chwilą śmierci zarządcą zostanie wskazany prokurent;
  • zdobyć pisemną zgodę wyznaczonej osoby;
  • zgłosić zarządcę do CEIDG.

Po śmierci przedsiębiorcy zarządcę sukcesyjnego powołuje:

  • małżonek przedsiębiorcy,
  • spadkobierca ustawowy przedsiębiorcy, który przyjął spadek,
  • zapisobierca windykacyjny, który przyjął zapis windykacyjny, jeżeli zgodnie z ogłoszonym testamentem przysługuje mu udział w przedsiębiorstwie w spadku.

Na powołanie zarządcy ustawa przewiduje dwa miesiące od dnia śmierci przedsiębiorcy. 

Jeżeli zarządcę sukcesyjnego powołuje małżonek przedsiębiorcy lub jego spadkobierca ustawowy, to wymagana jest zgoda osób, którym łącznie przysługuje udział w przedsiębiorstwie w spadku większy niż 85/100.

Aby powołanie zarządcy sukcesyjnego po śmierci przedsiębiorcy było ważne prawnie, oświadczenie należy złożyć przed notariuszem.

Notariusz zgłasza powołanie zarządcy sukcesyjnego do CEIDG poprzez rejestrację właściwego aktu notarialnego w Rejestrze Zarządców Sukcesyjnych przedsiębiorstw osób fizycznych. Prowadzony jest on w ramach Systemu Rejestrów Notarialnych. 

Jak prowadzić firmę po śmierci właściciela?

Trzeba pamiętać, że jednoosobowa działalność gospodarcza prowadzona jest pod nazwiskiem właściciela, a majątek firmy jest majątkiem przedsiębiorcy. Z zasady śmierć przedsiębiorcy oznacza koniec jego JDG.

Z tego względu, kluczowym zadaniem jest ustanowienie zarządcy sukcesyjnego, czyli osoby, która przejmie prowadzenie firmy do czasu przejęcia jej przez spadkobierców. JDG po śmierci przedsiębiorcy nie może być prowadzona bez zarządcy sukcesyjnego.

Spadkobierca zmarłego przedsiębiorcy może kontynuować prowadzenie działalności gospodarczej, ale po zakończeniu postępowania spadkowego.

Na mocy wyroku sądowego, spadkobierca nabywa majątek po właścicielu firmy oraz przejmuje jego zobowiązania, oraz prawa i obowiązki wynikające ze stosunków pracy.

Należy pamiętać, że spadkobierca musi prowadzić JDG pod własnym nazwiskiem, uzyskać wpis w CEIDG, NIP i REGON.

Testament notarialny – kiedy i dlaczego przedsiębiorca powinien go sporządzić?

Sporządzenie testamentu to bardzo dobry pomysł w przypadku m.in. długotrwałej i ciężkiej choroby przedsiębiorcy. Jednak zapobiegliwy właściciel firmy powinien sporządzić testament wcześniej, mając na uwadze zdarzenia losowe, np. tragiczny wypadek. 

Dzięki testamentowi dziedziczenie części lub całego majątku odbędzie się na zasadach i w kolejności zapisanej w testamencie. Jeżeli przedsiębiorca nie sporządzi testamentu, to dziedziczenie odbędzie się w oparciu o zasady ustawowe ujęte w Kodeksie cywilnym.

Właściciel firmy może wybrać różne formy testamentu, np. notarialny, własnoręczny lub składany ustnie. Najprościej sporządzić testament własnoręcznie, z podpisem – imieniem i nazwiskiem – oraz datą (art. 949 Kodeksu cywilnego). 

Dla przedsiębiorcy (spadkodawcy) najbezpieczniejszy jest testament w formie aktu notarialnego. To dokument o mocy urzędowej, sporządzony przez prawnika. Testament notarialny jest trudny do podważenia i zabezpieczony przed próbami fałszowania lub zniszczenia. Ponadto, a może przede wszystkim – pozwala na szczegółowe przedstawienie ostatniej woli.

Poznaj pozostałe artykuły z kategorii Działalność gospodarcza.

Rafał Panas
Rafał Panas
Od lat zajmuje się przygotowywaniem artykułów na tematy związane z biznesem, prowadzeniem firmy oraz nowymi technologiami. Zafascynowany postępującą cyfryzacją, która kreuje nowe szanse i okazje dla przedsiębiorców. Tworzenie artykułów dla przedsiębiorców łączy z pisaniem powieści, gdyż jak sam przyznaje, nic tak dobrze nie koi nerwów, jak solidny dreszczowiec.

Czytaj również

Najchętniej czytane

Nierejestrowana działalność gospodarcza. Jak zarabiać bez rejestracji?

Firma na próbę, zarabianie bez firmy. Choć nierejestrowana działalność gospodarcza ma różne oblicza, pozostaje dobrym sposobem na przetestowanie pomysłu na biznes. Na czym dokładnie...

Jaki jest podatek od darowizny w 2024 roku? Czy zapłacisz podatek za darowiznę od rodziców?

Podatek od darowizny jest obowiązkowy, nawet gdy dotyczy on najbliższej rodziny. Z tego artykułu dowiesz się, jak go wyliczyć, jakie są wolne kwoty od...

Czynny żal do Urzędu Skarbowego – kiedy należy go złożyć? Wzór

Jak wygląda czynny żal? Wzór pozwoli szybciej go wypełnić. Zobacz, jak wygląda. Sprawdź, jakie warunki trzeba spełnić, aby można było złożyć czynny żal. Przeczytaj...
pieczęc kwalifikowana

Najnowsze

Ulga na złe długi – warunki skorzystania z ulgi na podatek od niezapłaconych faktur dla PIT, CIT i VAT

Ulga na złe długi to sposób na odzyskanie podatku od niezapłaconych faktur przychodowych. Jest instrumentem, który ma chronić wierzycieli. Spójrzmy, na czym polega i...

Koncesja na alkohol – ile kosztuje, kto ją wydaje? Jakie warunki należy spełnić, aby uzyskać zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych??

Koncesja na alkohol to potoczna nazwa zezwolenia  na sprzedaż detaliczną napojów alkoholowych. Kwestie dotyczące sprzedaży napojów alkoholowych reguluje ustawa z 26 października 1982 r....

Czy spółka komandytowo-akcyjna się opłaca?

Spółka komandytowo-akcyjna to spółka osobowa, która łączy w sobie cechy spółki komandytowej i spółki akcyjnej. Nie ma osobowości prawnej, ale ma zdolność prawną i...

Chcesz być na bieżąco z najnowszymi wiadomościami?

Wpisz tylko swój email, a będziemy w kontakcie. To takie proste!