Na czym polega rachunek zysków i strat, czyli rachunek wyników?

Ważnym elementem prowadzenia działalności gospodarczej jest ewidencja księgowa. Dzięki niej można nie tylko ustalić podstawę opodatkowania, ale także – co jest równie ważne – poznać kondycję finansową firmy. Jednym z ważnych źródeł informacji jest rachunek zysków i strat, określany również jako tzw. rachunek wyników. Jak się sporządza ten dokument i jakie informacje na temat spółki można dzięki temu poznać?

Czym jest rachunek zysków i strat?

Wydaje się, że już sama nazwa tego dokumentu dobrze pokazuje, czym jest rachunek zysków i strat. Dokument ten daje nam informacje na temat przychodów i kosztów w danym przedsiębiorstwie.

Kategoria finansowa Definicja z ustawy o rachunkowości Komentarz
Koszt „uprawdopodobnione zmniejszenia w okresie sprawozdawczym korzyści ekonomicznych […], które doprowadzą do zmniejszenia kapitału własnego lub zwiększenia jego niedoboru […]” Koszty ponoszone w związku z prowadzoną działalnością biznesową
Przychód „uprawdopodobnione powstanie w okresie sprawozdawczym korzyści ekonomicznych […], które doprowadzą do wzrostu kapitału własnego lub zmniejszenia jego niedoboru […]” Przychody, które są efektem ponoszonych nakładów i kosztów

Źródło: opracowanie własne, ustawa o rachunkowości.

W rachunku wyników zestawia się przychody i koszty w trzech różnych przekrojach – są one następujące:

  • działalność podstawowa – ujmuje się tu wpływy i wydatki związane z codziennym funkcjonowaniem przedsiębiorstwa. Zalicza się tu np. przychody ze sprzedaży towarów, koszty wytworzenia produktów, amortyzację, wynagrodzenia, koszty usług obcych, opłaty za energię itp. Więcej na ten temat powiemy w dalszej części tekstu;
  • pozostała działalność operacyjna – wpływy i wydatki związane jedynie pośrednio z funkcjonowaniem firmy. Są to transakcje, które dotyczą danej spółki, ale nie głównego przedmiotu jej działalności. Przykładowo, zalicza się tu przychody z tytułu sprzedaży maszyn czy innych środków trwałych oraz koszty z tym związane. Gdyby jednak była to firma, która zajmuje się handlem maszynami, to wpływy i wydatki z tym związane zaliczalibyśmy do działalności podstawowej;
  • działalność finansowa – koszty i przychody związane z wypłatą oraz otrzymywaniem dywidend, różnicami kursowymi czy aktualizacją wyceny inwestycji.

Po zestawieniu wszystkich przychodów i kosztów uzyskuje się zysk brutto. Obliczona w ten sposób wartość to podstawa opodatkowania podatkiem dochodowym. Po odjęciu podatku uzyskujemy zysk netto.

Rachunek zysków i strat to najważniejszy – obok bilansu jest – element sprawozdania finansowego. Ujmuje się w nim koszty i przychody z danego okresu czasowego – zazwyczaj dwunastu miesięcy. 

Rachunek wyników nie tylko pokazuje, jaka jest wysokość podatku dochodowego i zysku. Wartości przychodów i kosztów można wykorzystać do analizy finansowej spółki (w tym szczególności poziomu rentowności).

Rachunek zysków i strat można przygotowywać na dwa różne sposoby. Różnią się one między sobą sposobem, w jaki prezentuje się działalność podstawową operacyjną. W związku z tym wyróżniamy wariant porównawczy oraz kalkulacyjny.

Rachunek zysków i strat – wariant porównawczy

W wariancie porównawczym koszty działalności podstawowej dzielimy według rodzajów. Jakie są to koszty? Podstawowy opis znajdziecie w tabeli – w księgowości są to konta zespołu 4, potocznie określane jako czwórki:

Koszt w wariancie porównawczym Krótki opis
Amortyzacja Odpisy amortyzacyjne środków trwałych
Zużycie materiałów i energii Zużycie energii elektrycznej, paliwa, opakowań itp.
Usługi obce Usługi w postaci np. zewnętrznej księgowości, transportu towarów, obsługi bankowej, wynajmu sprzętu budowlanego itp.
Podatki i opłaty, ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia Takie obciążenia publicznoprawne jak np. podatki: od nieruchomości, środków transportowych czy akcyzowe. Oprócz tego kosztem podstawowym są również wydatki na szkolenia BHP, szkolenia pracownicze itp.
Wynagrodzenia Wynagrodzenia pracownicze
Pozostałe koszty rodzajowe Są to np. koszty podróży służbowych czy składki na ubezpieczenia majątkowe

Źródło: opracowanie własne

Rachunek zysków i strat – wariant kalkulacyjny

Mniej rozbudowana (ale niekoniecznie prostsza!) jest ewidencja kosztów działalności podstawowej w oparciu o wariant kalkulacyjny. Są to koszty w układzie funkcjonalnym, czyli konta zespołu 5. Wśród nich wyróżnia się:

  • koszty sprzedanych produktów – dzieli się je na bezpośrednie (zużycie materiałów, wynagrodzenia) oraz pośrednie (takie, których nie można bezpośrednio przyporządkować do jednostki produktu; mogą być to np. koszty energii czy ogrzewania budynku);
  • wartość sprzedanych towarów i materiałów;
  • koszty sprzedaży – związane np. z transportem czy ubezpieczeniem towaru;
  • koszty ogólnego zarządu (płace dla administracji, utrzymanie biura, zarządzanie przedsiębiorstwem, ochrona obiektu, konserwacja powierzchni itp.).

Kto sporządza rachunek zysków i strat?

O tym, kto sporządza rachunek zysków i strat, decyduje ustawa o rachunkowości. Zobowiązane są do tego m.in. następujące podmioty:

  • spółki handlowe, w tym m.in. spółki akcyjne oraz spółki z o.o.,
  • pozostałe podmioty, jeżeli ich przychody za poprzedni rok nie przekroczyły równowartości 2 mln euro.

Oprócz tego nic nie stoi na przeszkodzie, by księgi rachunkowe prowadziły pozostałe podmioty. W takiej sytuacji sporządzenie rachunku zysków i strat również będzie konieczne (wraz z bilansem czy rachunkiem przepływów pieniężnych).

Sposoby sporządzania rachunku zysków i strat w Polsce

Jeśli wpiszesz w wyszukiwarce internetowej takie hasła jak np. „rachunek zysków i strat wzór”, „rachunek zysków i strat wariant porównawczy Excel”, z łatwością znajdziesz arkusze kalkulacyjne do wypełnienia. Rzecz jasna, profesjonalni księgowości działają w oparciu o systemy komputerowe, które przygotowują sprawozdanie finansowe, w tym także rachunek wyników, na podstawie zapisów księgowych.

Więcej przeczytasz w kategorii Koszty.

Czytaj również

Najchętniej czytane

Nierejestrowana działalność gospodarcza. Jak zarabiać bez rejestracji?

Firma na próbę, zarabianie bez firmy. Choć nierejestrowana działalność gospodarcza ma różne oblicza, pozostaje dobrym sposobem na przetestowanie pomysłu na biznes. Na czym dokładnie...

Jaki jest podatek od darowizny w 2024 roku? Czy zapłacisz podatek za darowiznę od rodziców?

Podatek od darowizny jest obowiązkowy, nawet gdy dotyczy on najbliższej rodziny. Z tego artykułu dowiesz się, jak go wyliczyć, jakie są wolne kwoty od...

Czynny żal do Urzędu Skarbowego – kiedy należy go złożyć? Wzór

Jak wygląda czynny żal? Wzór pozwoli szybciej go wypełnić. Zobacz, jak wygląda. Sprawdź, jakie warunki trzeba spełnić, aby można było złożyć czynny żal. Przeczytaj...
pieczęc kwalifikowana

Najnowsze

Ulga na złe długi – warunki skorzystania z ulgi na podatek od niezapłaconych faktur dla PIT, CIT i VAT

Ulga na złe długi to sposób na odzyskanie podatku od niezapłaconych faktur przychodowych. Jest instrumentem, który ma chronić wierzycieli. Spójrzmy, na czym polega i...

Koncesja na alkohol – ile kosztuje, kto ją wydaje? Jakie warunki należy spełnić, aby uzyskać zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych??

Koncesja na alkohol to potoczna nazwa zezwolenia  na sprzedaż detaliczną napojów alkoholowych. Kwestie dotyczące sprzedaży napojów alkoholowych reguluje ustawa z 26 października 1982 r....

Czy spółka komandytowo-akcyjna się opłaca?

Spółka komandytowo-akcyjna to spółka osobowa, która łączy w sobie cechy spółki komandytowej i spółki akcyjnej. Nie ma osobowości prawnej, ale ma zdolność prawną i...

Chcesz być na bieżąco z najnowszymi wiadomościami?

Wpisz tylko swój email, a będziemy w kontakcie. To takie proste!